Badania doktora Marcina Wołoszyna z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego w Czermnie w roku 2013

czermno_01

czermno_02

Jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych Polski wschodniej jest gród w miejscowości Czermno, nieopodal Tomaszowa Lubelskiego. Obiekt ten należy identyfikować z grodem Czerwień znanym z Powieści lat minionych. Pod rokiem 981 ta najstarsza ruska kronika donosi, iż „Poszedł Włodzimierz ku Lachom i zajął grody ich: Przemyśl, Czerwień i inne grody, które są i do dziś dnia pod Rusią”.

Bardzo ważną kwestią jest również to, iż do nazwy Czerwienia nawiązuje termin „Grody Czerwieńskie” Jest to obszar nad środkowym Bugiem, będący we wczesnym średniowieczu przedmiotem rywalizacji Polski i Rusi Kijowskiej.

Stan rozpoznania grodu w Czermnie – choć przyciągał on uwagę badaczy już niejednokrotnie – daleki jest od zadawalającego. Sensacyjne odkrycia dokonane w Czermnie przez M. Piotrowskiego i A. Kokowskiego (UMCS) w latach 2010-2011 umożliwiły pozyskanie środków na realizację dużego projektu dotyczącego Grodów Czerwieńskich, zakładającego m.in. wznowienie tam regularnych prac wykopaliskowych (Złote jabłko polskiej archeologii. Zespoły grodowe w Czermnie i Gródku [Grody Czerwieńskie] – chronologia i funkcja w świetle badań dawnych oraz weryfikacyjnych; Narodowy Program Rozwoju Humanistyki; projekt nr 12H 12 0064 81).

czermno_03

Między połową sierpnia a połową września b.r. studenci oraz absolwenci Instytutu Archeologii UR (pod kierunkiem dr M. Wołoszyna) oraz absolwenci Instytutu Archeologii UMCS (pod kierunkiem mgr M. Piotrowskiego) uczestniczyli w pracach wykopaliskowych w Czermnie. Ex oriente lux – w naszej ekipie nie zabrakło także studentów / absolwentów UAM oraz UW. Dla studentów UR były to praktyki wykopaliskowe, które kontynuowane będą w następnych latach.

Zespół osadniczy w Czermnie składa się z grodu właściwego (Zamczysko), dwóch podgrodzi (co najmniej jedno z nich – stan. nr 2 – było umocnione) oraz serii osad otwartych. W kilku miejscach zlokalizowano cmentarzyska szkieletowe.

W sezonie badawczym 2013 zdecydowaliśmy się na prace na stanowisku 3 (tzw. podgrodzie dalsze). Skłonił nas do tego przede wszystkim fakt, iż na powierzchni tego stanowiska wyraźnie widoczne są zalegające kości ludzkie. Prowadzona rokrocznie orka decyduje o tym, iż cmentarzysko to już za chwilę może zupełnie „zniknąć”. Istotne jest również to, że wraz z nami w pracach wykopaliskowych uczestniczyła antropolog z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu – mgr Katarzyna Kuźniarska, z której wiedzy i umiejętności mogliśmy niejednokrotnie korzystać.

Kilka dni niepewności i ….udało się! – najpierw zlokalizowaliśmy pojedyncze kości, a w końcu także całe szkielety dawnych mieszkańców słynnego Czerwienia, których wiek i płeć poznaliśmy już w trakcie badań.

czermno_04

Ogółem odkryliśmy 15 pochówków. Zmarłych – zgodnie z doktryną chrześcijańską – układano wzdłuż linii wschód-zachód. Tylko jeden pochówek (młodej kobiety) zawierał dodatkowo ozdoby w postaci kabłączków skroniowych, które datowane są na XII-XIII wiek. Większość zabytków odkryliśmy w warstwie powyżej pochówków, która powstała na skutek rozorywania obiektów grobowych. W ten sposób natrafiliśmy m.in. na fragment zapinki podkowiastej oraz sprzączki lirowatej – zapewne pierwotnie wchodziły one w skład inwentarza grobowego, a także liczne paciorki szklane i przedmioty metalowe.

Najważniejszym odkrytym przez nas zabytkiem jest fragment enkolpionu (relikwiarza).

Odkryte przez nas cmentarzysko można wstępnie datować na XII-XIII wiek. Wcześniej (w X w.?, XI w. ?) istniała w tym miejscu zapewne osada, której relikty również udało się nam zarejestrować podczas tegorocznych prac.

czermno_05

Należy podkreślić, iż badania w Czermnie realizowane są w ramach szerszego projektu. Równolegle z pracami wykopaliskowymi trwały prace prowadzone przez paleogeografów, zmierzające do rekonstrukcji wczesnośredniowiecznego krajobrazu wokół Czermna (zespół dr hab. prof. UMCS R. Dobrowolskiego z Lublina), a także badania geofizyczne (dr Ł. Pospieszny z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN).

Innym ważnym wydarzeniem było zorganizowane w Hrubieszowie, w dniach 19-20 IX b.r., seminarium poświęcone badaniom nad Grodami Czerwieńskimi. Podczas tego spotkania zespół w składzie: M. Piotrowski, M. Wołoszyn, I. Florkiewicz, K. Grochecki oraz P. Piotrowska zaprezentował rezultaty tegorocznych badań archeologicznych w Czermnie. Z kolei K. Kuźniarska przedstawiła najnowsze wyniki analiz antropologicznych szkieletów pochodzących z odkrytego przez nas cmentarzyska.

czermno_06

Należy podkreślić, iż w przyszłym roku zamierzamy kontynuować zarówno prace wykopaliskowe na cmentarzysku (stanowisko 3), jak również planujemy przebadać wał grodu głównego. Naszym głównym celem jest odkrycie drewnianych elementów konstrukcyjnych wału, co powinno umożliwić datowanie ich wzniesienia.

Więcej informacji na temat badań wykopaliskowych w sezonie 2013 jak również samego projektu o Grodach Czerwieńskich można uzyskać na stronie http://www.facebook.com/Grody.Czerwienskie

Pogranicza mogą dzielić ale i łączyć. Dlatego też bardzo nas cieszy fakt, iż wśród Koleżanek i Kolegów, którzy odwiedzili nas w trakcie badań oraz wspomnianego wyżej seminarium w Hrubieszowie byli także naukowcy z Niemiec, Rosji i Ukrainy.

czermno_07