Historia Instytutu Archeologii UR

Historia Instytutu Archeologii UR

Historia Insty­tutu Arche­ologii jest krótka, bowiem powstał on w 1999 roku w Wyż­szej Szkole Peda­go­gicznej w Rze­szowie. Jego ojcami zało­ży­cie­lami byli prof. dr hab. Michał Par­czew­skiego i prof. dr hab. Jan Machnik, przed­sta­wi­ciele kra­kow­skiego środo­wiska arche­olo­gicz­nego oraz prof. dr hab. Syl­we­ster Czopek, ówczesny Dyrektor Muzeum Okrę­go­wego w Rze­szowie. Przy­świecał im bardzo jasny cel: stwo­rzyć pla­cówkę naukową, w południowo-wschodniej Polsce, która inte­gro­wa­łaby badania nad środ­ko­wo­eu­ro­pej­skim i bałkańsko-nadczarnomorskim pogra­ni­czem kul­tu­rowym oraz kształ­ciła mło­dych adeptów arche­ologii. W roku 2001 na bazie Wyż­szej Szkoły Peda­go­gicznej powstał Uni­wer­sytet w Rze­szowie. Wtedy też Instytut Arche­ologii uzy­skał upraw­nienia do pro­wa­dzenia stu­diów magi­ster­skich, a już w roku 2005 nato­miast upraw­nienia do pro­wa­dzenia stu­diów dok­to­ranc­kich. Szcze­gólnie ważnym wyda­rze­niem historii Insty­tutu Arche­ologii było otrzy­manie w 2010 przez radę Wydziału Socjologiczno-Historycznego UR upraw­nień do nada­wania stopnia dok­tora habi­li­to­wa­nego w dzie­dzinie nauk huma­ni­stycz­nych w dys­cy­plinie naukowej: arche­ologia. Od tego momentu Instytut Arche­ologii w Rze­szowie należy do pre­sti­żo­wych pla­cówek nauko­wych speł­nia­ją­cych takie kry­teria. Otrzy­manie upraw­nień do nada­wania stopnia dok­tora habi­li­to­wa­nego zbiegło się z jubi­le­uszem 80-lecia pro­fe­sora Jana Mach­nika, jed­nego z zało­ży­cieli tej insty­tucji, uro­czy­ście obcho­dzonym w Rze­szowie. Stało się ono sym­bo­licznym uko­ro­no­wa­niem pracy pro­fe­sora Jana Mach­nika na rzecz uwy­pu­klenia badań nad pro­ble­ma­tyką lessów podkarpackich.

Tak prężny rozwój Insty­tutu Arche­ologii w Rze­szowie był moż­liwy dzięki kon­se­kwentnej poli­tyce kadrowej reali­zo­wanej przez pro­fe­sora dr hab. Syl­we­stra Czopka wie­lo­let­niego dyrek­tora Insty­tutu Arche­ologii UR i jego następców prof. dr hab. Sła­wo­mira Kadrowa, dr hab. Prof. UR Zbi­gniewa Pia­now­skiego i dr hab. Prof. UR Andrzeja Peli­siaka. Kadrę naukową tej pla­cówki tworzą przed­sta­wi­ciele róż­nych szkół arche­olo­gicz­nych. Pra­cują tu przed­sta­wi­ciele środo­wiska kra­kow­skiego (pro­fe­so­rowie: Michał Par­czewski, Sła­womir Kadrow, Zbi­gniew Pia­nowski, dr Marta Połto­wicz Bobak, dr Tomasz Bochnak, dr Maciej Kar­wowski i Marcin Woło­szyn), łódzkiego (pro­fe­so­rowie Andrzej Peli­siak, Mał­go­rzata Rybicka), lubel­skiego (Andrzej Roz­wałka) i Lwow­skiego (Alek­sander Sytnik) oraz Diana Ger­gowa z Warny w Buł­garii, a także rze­szow­skiej szkoły arche­olo­gicznej. Twórcą tej ostat­niej jest pro­fesor Syl­we­ster Czopek. Kadrę Insty­tutu tworzą rów­nież jego wycho­wan­kowie dr Kata­rzyna Try­bała i osoby, które otrzy­mały tu tytuł dok­tora (dr Agnieszka Reszczyńska).

W krót­kiej historii tej pla­cówki wypro­mo­wano 5 dok­torów oraz w 20011 roku dr Anna Zako­ścielna z UMCS otrzy­mała sto­pień dok­tora habi­li­to­wa­nego w zakresie nauk huma­ni­stycz­nych, w spe­cjal­ności arche­ologia.

 

Badania naukowe

Pra­cow­nicy Insty­tutu reali­zują szereg pro­jektów badaw­czych, któ­rych celem jest poznanie spo­sobów funk­cjo­no­wania spo­łecz­ności ludz­kich na obsza­rach les­so­wych od pale­olitu po późny okres średnio­wiecza. Obej­mują one zagad­nienia od tema­tyki skie­ro­wanej na poszu­ki­wanie korzeni cywi­li­zacji euro­pej­skiej, sto­sunki kul­tu­rowe od neo­litu po okres średnio­wiecza na obsza­rach lessów pod­kar­pac­kich i zacho­dnio­wo­łyń­skich, po zagad­nienia gospo­darcze w świetle danych pali­no­lo­gicz­nych, a także studia nad for­mami władzy i zna­cze­niem komu­ni­kacji w spo­łecz­no­ściach neo­li­tycz­nych, czy też nad cera­miką wcze­sno­ger­mańską i uzbro­je­niem cel­tyckim, oraz nad pogra­ni­czem śrdko­wo­eu­ro­pej­skiej pro­wincji kul­tu­rowej we wcze­snym średnio­wieczu i kon­tak­tami między Europą pół­nocną a światem Traków.

Od czasu powstania Instytut pro­gramy badawcze skie­ro­wane są na pro­ble­ma­tykę, która łączy nauki huma­ni­styczne, bio­lo­giczne, geo­gra­ficzne i ścisłe. Pra­cow­nicy Insty­tutu współ­pra­cują ze swoimi kole­gami z wielu insty­tutów uni­wer­sy­tec­kich i muzeów w Niem­czech, Francji, Austrii, Rumunii, Chor­wacji, Buł­garii, Czech, Sło­wacji, Ukrainy. Pra­cow­nicy uczest­niczą i kie­rują bada­niami w Polsce, Francji, Rumunii, Austrii, Buł­garii, Cze­chach, i na Ukrainie.

 

 

1999

Wieża w archi­tek­turze średnio­wiecza i nowo­żyt­ności, Rze­szów, 19–20.11.1999 r. ( wspólnie z Uni­wer­sytet Miko­łaja Koper­nika w Toruniu; Uni­wer­sy­teckie Cen­trum Arche­ologii Średnio­wiecza i Nowo­żyt­ności; Muzeum Okrę­gowe w Rzeszowie

2003

Posie­dzenie naukowe Komisji Epoki Brązu i Wcze­snej Epoki Żelaza Komi­tetu Nauk Pra– i Pro­to­hi­sto­rycz­nych PAN – Rze­szów, 13.XII.2003 r.

2004

23–24.III.2004 r. – XX Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2003 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji”
16. X. 2004 r. – Kon­fe­rencja naukowa „Pro­blemy moto­dyczne inter­pre­tacji dat radiowęglowych”

2005

XXI Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2004 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji” – 23–24.02.2005 r. – Rze­szów
Pro­blemy kul­tury wysoc­kiej – 21–22.06.2005 r. – Rze­szów
The Mag­da­le­nian in Cen­tral Europe. New finds and con­cepts – 21–23.09.2005 r. – Rze­szów
Kul­tura try­polska – wybrane pro­blemy – 7.10.2005 r. – Sta­lowa Wola
Arche­ologia Kotliny San­do­mier­skiej – 6–7.12.2005 r. – Baranów Sandomierski

2006

23–24.03.2006 r. Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza – „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2005 roku w południowo-wschodniej Polski, Zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji” – (współ­or­ga­ni­zacja – Muzeum Okrę­gowe w Rze­szowie, SNAP, FROA)

2007

28.02 – 1.03.2007 r. Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza – „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2005 roku w południowo-wschodniej Polski, Zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji” – (współ­or­ga­ni­zacja – Muzeum Okrę­gowe w Rze­szowie, SNAP, FROA)
23–26.05.2007 r. „Byzan­tine Coins in Cen­tral Europe between the 5th and 10th Cen­tury” – (współ­or­ga­ni­zacja – FROA, PAU)
27–28.11.2007 r. “Aktu­alne pro­blemy tar­no­brze­skiej kul­tury łużyc­kiej) — (współ­or­ga­ni­zacja – FROA)

2008

XXIV Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza Rze­szow­skiego Ośrodka Arche­olo­gicz­nego. „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2007 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji. Rze­szów 5 –6. 03. 2008 r.
„Powią­zania i kon­takty w świecie bar­ba­rzyń­skim” — Pro­to­hi­sto­ryczna Kon­fe­rencja, z serii „Keltské, ger­mánské a časně slo­vanské osídlení“, Sanok, Polska (13–17. 10. 2008 r.).
In silvis, campis… et urbe. Średnio­wieczny obrządek pogrze­bowy na pogra­niczu polsko-ruskim (12–14.XI.2008 r.)

2009

XXV Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza Rze­szow­skiego Ośrodka Arche­olo­gicz­nego. „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2008 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji. Rze­szów 10.-11.03.2009 r.
Kon­fe­rencja naukowa „Secundum Docto­randum Archa­eolo­giae Sym­po­sium „Obraz struk­tury spo­łecznej w świetle źródeł arche­olo­gicz­nych w pra­dzie­jach i średnio­wieczu, Rzeszów/Kielnarowa 24–25.06.2009 r.
Kon­fe­rencja naukowo-sprawozdawcza „10-lecie Insty­tutu Arche­ologii UR w Rze­szowie”, Rze­szów 24.06.2009 r.

2010

XXVI Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza Rze­szow­skiego Ośrodka Arche­olo­gicz­nego. „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2009 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji. Rze­szów 16.-17.03.2010 r.
Kon­fe­rencja mię­dzy­na­ro­dowa „ROME CONSTANTINOPLE AND YOUNGER EUROPE: ARCHAEOLOGICAL AND HISTORICAL EVIDENCE, Kraków 21–25.09.2010 r.

2011

XXVII Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza Rze­szow­skiego Ośrodka Arche­olo­gicz­nego. „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2010 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji. Rze­szów 1.-2.03.2011 r.

2012

XXVIII Kon­fe­rencja Spra­woz­dawcza Rze­szow­skiego Ośrodka Arche­olo­gicz­nego. „Badania arche­olo­giczne pro­wa­dzone w 2011 roku na terenie południowo-wschodniej Polski, zachod­niej Ukrainy i pół­nocnej Sło­wacji. Rze­szów 20.-21.03.2012 r.
Waffen-Gewalt-Krieg – 19–23.09.2012 r.

Zapro­szeni goście z wykładami:

2001

25.05.2001 r. — prof. dr hab. Bogdan Balcer – wykłady z zakresu krze­mie­niar­stwa neolitycznego

2003

28.05.2003 r. – prof. dr hab. Maciej Paw­li­kowski – wykłady nt nowych wyników badań geo­li­gicz­nych sta­no­wisk arch. w Egipcie

2004

1.06.2004 r. – prof. dr hab. Tadeusz Mali­nowski – wykłady z zakresu epoki brązu

2005

19–20.01.2005 r. – prof. V.P.Nikonorow (Rosja) – wykłady z zakresu arche­ologii śródziem­no­mor­skiej
20.04.2005 r. – prof. J.P. Guil­laumet (Francja) – wykład o opi­dium cel­tyckim w Bibracte
29.04.2005 r. – dr Diana Ger­gova – Arche­ologia tracka w Buł­garii. Odkrycia i aktu­alne problemy

2006

2.04.2006 r. – dr V. Sirbu – The Getae „Gold and Silver Princes” (4th – 3rd cen­tu­ries BS)
10.05.2006 r. – dr Sz. Orze­chowski – Hut­nictwo żelaza w Galii – mit i rze­czy­wi­stość
26.10.2006 r. — prof. dr hab. A. Kokowski – Gdy kobietom uci­nano głowy
26.10.2006 r. – mgr Kacper Świerk – Łowiectwo Indian Mat­si­genka (Wschodnie Peru) – prak­tyka i kosmologia

2008

6.03.2008 r. — prof. dr hab. Mag­da­lena Szmyt – Kul­tura amfor kuli­stych między zachodem a wschodem Europy
6.08.2008 r. – prof. UAM dr hab. Wło­dzi­mierz Rącz­kowski – Arche­ologia lot­nicza: roz­prawa o meto­dzie; O czy­taniu zdjęć lot­ni­czych
15.05.2008 r. – prof. dr hab. Alek­sander Musin – Dzieje poli­tyczne i historia chrze­ści­jań­stwa na wcze­sno­śre­dnio­wiecznej Rusi w świetle źródeł arche­olo­gicz­nych
19.05.2008 r. – dr Olga Tara­bar­dina – Stan i per­spek­tywy badań nad den­dro­chro­no­logią średnio­wiecz­nego Nowo­grodu
2.06.2008 r. – Prof.PhDr. Vaclaw Fur­manek, DrSc. – Argo­nauti a Europa Środ­kowa; Pro­ble­ma­tyka pół popielnicowych

2009

Skan

2010

24.05.2010 r. – dr Mag­da­lena Pieniążęk-Sikora – Sta­ro­żytna Troja

Skan

23.11.2010 r. – prof. Igor Khra­punov – Nowe badania póź­no­rzym­skich cmen­ta­rzysk na Krymie; Scy­towie i Sar­maci – koczow­nicy wschod­nio­eu­ro­pej­skich stepów.

2011

12.01.2011 r. – prof. Mariusz Miel­czarek – Śladami Aga­tar­chi­desa. Od Niko­nion do Rodos.
10.05.2011 r. – dr Pau­lina Kolab­kova – Cul­tural Situ­ation on Moravia AT the Turn of Neo­li­thic and Aene­oli­thic; Rela­tions of Epi-Lengyel Cul­tural Groups and Funnel Beaker Cul­ture on Moravia

2012

19–23.03.2012 r. – Dr Josyp Kobal – Epoka brązu na Zakar­paciu (Ukraina); Cel­towie I Dakowie za Zakar­paciu; Sło­wianie I sta­ro­wę­gier­skie zabytki Zakar­pacia
22.03.2012 r. – dr Natalia Skakun – Rola narzędzi krze­mien­nych w rekon­strukcji gospo­darki pra­dzie­jowej (na pod­stawie mate­riałów neo­li­tycz­nych Buł­garii)
23–24.05.2012 r. – PhDr. Jaro­slav Peška, Ph.D. – Nové zaj­mavé arche­olo­gické náleza ene­olitu z neo­litu stední Moravy; Trans­for­mace eneolit/doba bron­zová: příklad Morava
23–25.10.2012 r. – dr Alek­sander Dia­czenko – Cen­tral Place Theory and Its „Child” Models; Sys­tems Theory and Mathe­ma­tical Simu­la­tions in Archaeology.

2013

18.01.2013 – Prof. dr hab. Marek Krą­piec – Teo­re­tyczne i prak­tyczne aspekty dato­wania radiowęglowego.