Nezabylice

Nezabylice

Badania na cmentarzysku w Nezabylicach w północno-zachodnich Czechach

Stanowisko odkryte zostało przez detektorystów w październiku 2010 roku w trakcie nielegalnych poszukiwań zabytków, w czasie których zarejestrowane zostały liczne brązowe i żelazne przedmioty datowane na okres rzymski. W listopadzie tego samego roku znalezisko zostało zgłoszone i przekazane do muzeum w Chomutovie. Ze względu na unikatową wartość znalezisk i zagrożenie ze strony nielegalnych poszukiwaczy, archeolodzy z muzeum w Chomutovie oraz z Ústavu archeologické památkové péče SZ Čech w Moście podjęli decyzję o przeprowadzeniu badań sondażowych. Przed rozpoczęciem badań na powierzchni około 3 ha wykonane zostały szczegółowe pomiary geodezyjne, geofizyczne oraz dokładna prospekcja powierzchniowa. Na podstawie uzyskanych informacji przebadano zespoły grobowe uchwytne dzięki pomiarom geofizycznym i odczytom z wykrywacza metali. W 2012 roku została podpisana umowa między archeologami czeskimi a Instytutem Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego i w sierpniu tego samego roku przeprowadzono pierwsze wspólne badania wykopaliskowe, w których brali udział studenci z Rzeszowa.

W sezonach 2011-14 odkryto łącznie 48 ciałopalnych pochówków popielnicowych. Odnotowane zostały głównie groby z elementami uzbrojenia, w których znajdowały się miecze, zestawy grotów oraz metalowe elementy tarcz – umba, imacze i okucia brzegów, a także części stroju, ozdoby i naczynia brązowe. Większość grobów została częściowo zniszczona przez intensywną orkę, a niektóre wykazują także ślady wkopów wykonanych przez nielegalnych poszukiwaczy. Pomimo tego znaczna liczba zespołów charakteryzuje się bogatym wyposażeniem, głównie w postaci militariów ułożonych zwykle pod popielnicami. Wszystkie groby ciałopalne można datować na okres od połowy I w. n.e. do mniej więcej połowy II w. n.e.

Zupełnie przełomowy okazał się sezon 2015, w trakcie którego na cmentarzysku zarejestrowano pierwszy grób szkieletowy. Pod warstwą orną odkryto dwa, przylegające do siebie obiekty: większy o kamiennym wypełnisku i wymiarach 3×0,9 m oraz mniejszy, nakryty kamiennymi płytami. W dużym obiekcie, ściśle do siebie przylegające warstwy kamieni miały miąższość aż 80 cm. Na głębokości ponad 1 m odkryte zostały kości ludzkie wraz z wyposażeniem. Zmarły ułożony na wznak, prawdopodobnie został pochowany w drewnianej trumnie. Za głową włożono mu naczynie wykonane z brązu, rondelek zdobiony łabędzimi główkami i tzw. tyrsem, czyli laską Dionizosa oraz drugie naczynie gliniane. Badania antropologiczne wykazały, że był to pochówek dorosłego mężczyzny, o dosyć masywnej budowie ciała i wzroście powyżej 180 cm. Prawdopodobnie grób ten mógł być wkopany w starszy kurhan. Świadczyć o tym może mniejszy obiekt odkryty tuż obok, który okazał się być pochówkiem dziecka w kamiennej obstawie, należącgo do ludności kultury mogiłowej.

Grób odkryty na cmentarzysku w Nezabylicach należy do przedstawiciela germańskiego ludu Markomanów. Podobne pochówki na terenie Czech datowane są na pierwszą połowę I w.n.e. Łączone są z szerszym zjawiskiem kształtowania się elit w społeczeństwach barbarzyńskich. Mimo, iż grób ten nie zawierał tak dużo wyposażenia jak inne tzw. groby książęce, to wydaje się, że zarówno konstrukcja, wymiary, jak i charakter odkrytych w nim przedmiotów, dają podstawy do zaliczenia go do tej grupy obiektów. Prawdopodobnie część grobu przy nogach zmarłego została wcześniej wyrabowana, co mogą potwierdzać obserwacje poszczególnych poziomów jamy grobowej.

Obecnie można sądzić, że cmentarzysko w Nezabylicach stanowi prawdopodobnie największą i najbogatszą nekropolę na obszarze północno-zachodnich Czech, odkrytą po II wojnie światowej. Zatem najważniejszym zadaniem na najbliższe sezony jest ochrona stanowiska przed dewastacją osób posługujących się wykrywaczami metali i intensywnymi pracami rolniczymi. Właśnie w tym celu podjęta została międzynarodowa współpraca, pozwalające na kontynuacje prac w kolejnych latach.