Historia

Insty­tut Arche­ologii  powstał w 1999 roku w Wyż­szej Szkole Peda­go­gicznej w Rze­szowie. Jego ojcami zało­ży­cie­lami byli prof. dr hab. Michał Par­czew­ski i prof. dr hab. Jan Machnik, przed­sta­wi­ciele kra­kow­skiego środo­wiska arche­olo­gicz­nego oraz prof. dr hab. Syl­we­ster Czopek, ówczesny Dyrektor Muzeum Okrę­go­wego w Rze­szowie. Przy­świecał im bardzo jasny cel: stwo­rzyć pla­cówkę naukową w południowo-wschodniej Polsce, która inte­gro­wa­łaby badania nad środ­ko­wo­eu­ro­pej­skim i bałkańsko-nadczarnomorskim pogra­ni­czem kul­tu­rowym oraz kształ­ciła mło­dych adeptów arche­ologii.

W roku 2001 na bazie Wyż­szej Szkoły Peda­go­gicznej powstał Uni­wer­sytet w Rze­szowie. Wtedy też Instytut Arche­ologii uzy­skał upraw­nienia do pro­wa­dzenia stu­diów magi­ster­skich, a już w roku 2005 upraw­nienia do pro­wa­dzenia stu­diów dok­to­ranc­kich. Szcze­gólnie ważnym wyda­rze­niem w historii Insty­tutu Arche­ologii było otrzy­manie w 2010 przez radę Wydziału Socjologiczno-Historycznego UR upraw­nień do nada­wania stopnia dok­tora habi­li­to­wa­nego w dzie­dzinie nauk huma­ni­stycz­nych w dys­cy­plinie naukowej: arche­ologia. Od tego momentu Instytut Arche­ologii w Rze­szowie należy do pre­sti­żo­wych pla­cówek nauko­wych speł­nia­ją­cych takie kry­teria. Otrzy­manie upraw­nień do nada­wania stopnia dok­tora habi­li­to­wa­nego zbiegło się z jubi­le­uszem 80-lecia pro­fe­sora Jana Mach­nika, jed­nego z zało­ży­cieli tej insty­tucji, uro­czy­ście obcho­dzonym w Rze­szowie. Stało się ono sym­bo­licznym uko­ro­no­wa­niem pracy pro­fe­sora Jana Mach­nika na rzecz uwy­pu­klenia badań nad pro­ble­ma­tyką lessów podkarpackich.

Tak prężny rozwój Insty­tutu Arche­ologii w Rze­szowie był moż­liwy dzięki kon­se­kwentnej poli­tyce kadrowej reali­zo­wanej przez pro­fe­sora dr hab. Syl­we­stra Czopka, wie­lo­let­niego dyrek­tora Insty­tutu Arche­ologii UR oraz jego następców prof. dr hab. Sła­wo­mira Kadrowa, dr hab. prof. UR Zbi­gniewa Pia­now­skiego i dr hab. prof. UR Andrzeja Peli­siaka. Kadrę naukową tej pla­cówki tworzą przed­sta­wi­ciele róż­nych szkół arche­olo­gicz­nych. Pra­cują tu przed­sta­wi­ciele środo­wiska kra­kow­skiego (pro­fe­so­rowie: Michał Par­czewski, Sła­womir Kadrow, Zbi­gniew Pia­nowski,  Marta Połto­wicz Bobak, Tomasz Bochnak, Marcin Woło­szyn), łódzkiego (pro­fe­so­rowie Andrzej Peli­siak, Mał­go­rzata Rybicka), lubel­skiego (Andrzej Roz­wałka), a także rze­szow­skiej szkoły arche­olo­gicznej. Twórcą tej ostat­niej jest pro­fesor Syl­we­ster Czopek. Kadrę Insty­tutu tworzą rów­nież jego wycho­wan­kowie: dr Kata­rzyna Try­bała-Zawiślak, dr Maciej Dębiec, dr Dariusz Król, dr Wojciech Pasterkiewicz i osoby, które otrzy­mały tu tytuł dok­tora (dr Agnieszka Půlpánová-Reszczyńska).

Instytut wypro­mo­wał 13 dok­torów, a 10 osobom nadał  stopień doktora habilitowanego w zakresie nauk huma­ni­stycz­nych, w spe­cjal­ności arche­ologia.

Pra­cow­nicy Insty­tutu reali­zują szereg pro­jektów badaw­czych, któ­rych celem jest poznanie spo­sobów funk­cjo­no­wania spo­łecz­ności ludz­kich na obsza­rach les­so­wych od pale­olitu po późny okres średnio­wiecza. Obej­mują one zagad­nienia od tema­tyki skie­ro­wanej na poszu­ki­wanie korzeni cywi­li­zacji euro­pej­skiej, sto­sunki kul­tu­rowe od neo­litu po okres średnio­wiecza na obsza­rach lessów pod­kar­pac­kich i zacho­dnio­wo­łyń­skich, po zagad­nienia gospo­darcze w świetle danych pali­no­lo­gicz­nych, a także studia nad for­mami władzy i zna­cze­niem komu­ni­kacji w spo­łecz­no­ściach neo­li­tycz­nych, czy też nad cera­miką wcze­sno­ger­mańską i uzbro­je­niem cel­tyckim, oraz nad pogra­ni­czem środko­wo­eu­ro­pej­skiej pro­wincji kul­tu­rowej we wcze­snym średnio­wieczu i kon­tak­tami między Europą pół­nocną a światem Traków.

Od czasu powstania Instytut pro­gramy badawcze skie­ro­wane są na pro­ble­ma­tykę, która łączy nauki huma­ni­styczne, bio­lo­giczne, geo­gra­ficzne i ścisłe. Pra­cow­nicy Insty­tutu współ­pra­cują ze swoimi kole­gami z wielu insty­tutów uni­wer­sy­tec­kich i muzeów: Niem­iec, Francji, Austrii, Rumunii, Chor­wacji, Buł­garii, Czech, Sło­wacji, Ukrainy. Pra­cow­nicy uczest­niczą i kie­rują bada­niami w Polsce, Czechach, Francji, Rumunii, Sudanie, Mołdawii i na Ukrainie.